Column: De geschiedenis van Grote Pier

Article by Annemiek Hengeveld

Bûter, brea en griene tsiis; wa’t dat net sizze kin is gjin op­rjochte Fries!

Er was een tijd, gelukkig heel lang geleden, dat het je je leven kon kosten als je de aanhef van dit artikel niet feilloos kon nazeggen. Hoewel heden ten dage sommige Friezen het nog steeds leuk vinden om geïmporteerde Friezen – vooral Hollanders, want die ‘happen’ zo lekker – uit te dagen om deze tongbrekende zin te herhalen.

Er zijn maar weinig mensen die weten waar die rare zin eigenlijk zijn oorsprong had. Het enige dat ik wist, was dat het uit de koker kwam van een bijna legendarisch groot krijgsheer uit Friesland, ene Pier Gerlofszoon Donia. In de volksmond genaamd ‘Grutte Pier’. Zijn reusachtige zwaard werd na zijn dood in Sneek op 28 oktober 1520, door de eeuwen heen bewaard in de torentjes van de Sneker Waterpoort, vlak bij mijn ouderlijk huis aan het Grootzand. Eén keer per jaar mocht je in een van die torentjes de nauwe wenteltrap naar boven beklimmen, een behoorlijk claustrofobie uitlokkende onderneming. Op het zoldertje tussen de beide torentjes was het zwaard opgeslagen. Zoiets doe je twee keer en dan weet je het wel, want verder was er niks bijzonders te ontdekken.

Pier werd geboren in Kimswerd, vlak bij Harlingen. Hij had een boerderij, vrouw en kinderen en was een vredelievend mens. Helaas werd daar naar enige tijd verandering in gebracht. Rooftochten van ‘Hollanders’ en ook Saksische huurlingen maakten een einde aan het vredige leven daar in Kimswerd. De onverlaten plunderden boerderijen en staken ze in brand. Dit lot overkwam ook de familie Donia en vele buren. De vrouw en kinderen van Pier werden gedood, samen met de meeste andere dorpelingen.

Pier ontstak in een nietsontziende woede. Hij verzamelde een leger van boeren, edelen, struikrovers, boeven en later ook Gelderse krijgslieden. Het leger van Pier noemde zich de ‘Arumer Zwarte Hoop’. Aangezien Pier vlak bij de zee was opgegroeid (tegenwoordig de Waddenzee genaamd), had deze boer alias krijgsheer ook stevige zeebenen.

Aangevoerd door Grote Pier, voer binnen de kortste keren een kapersvloot de Zuiderzee op, waar ze Hollandse schepen en stadjes plunderden. Tijdens zijn grootste zeeslag maakte Pier 28 Hollandse schepen buit. De bemanningsleden werden eenvoudigweg overboord gegooid.

Volgens de overlevering was Pier een boom van een kerel, 2 meter en 15 centimerer lang, met een donker, zonverbrand gezicht, brede schouders, een lange baard en cynische humor. Hij had doordringende, donker fonkelende ogen die iedere tegenstander grote schrik aanjaagden. Pier was oersterk; hij kneep munten tot moes tussen zijn vingers en droeg ooit een paard op zijn schouders.

Pier had tijdens de strijd tegen de Hollanders een list verzonnen, een zin die alleen echte, ‘oprjochte’ Friezen konden zeggen. Kon je dat niet, dan werd je met zijn enorme zwaard onthoofd en je schip leeggeroofd; ‘Bûter, brea en griene tsiis etc.’ Vertaald in het Nederlands: ‘Boter, roggebrood en groene kaas, wie dat niet zeggen kan is geen oprechte Fries.’

De ‘Hollanders’ beschouwen Pier als een losbandige plunderaar en woesteling, maar de meeste Friezen zien in hem een dappere krijgsheer en een echte Friese held, die zich al in de Middeleeuwen verzette tegen de Habsburgers, ver voor de Hollandse en Zeeuwse Geuzen dat ook gingen doen.

Rond het jaar 1518 trok Pier zich terug in Sneek, waar hij drie jaar later stierf, naar men zegt vanwege heimwee naar de zee. Hij stierf vreedzaam, in zijn eigen bed. Pier is begraven in de Grote Kerk in Sneek, in het centrum van het stadje.

Zijn zwaard hangt sinds 2008 in het Fries Museum in Leeuwarden. Zijn helm is in het Stadhuis van Sneek. Een paar jaar geleden is een exacte kopie van zijn zwaard gemaakt. Het woog meer de 6,5 kilo en was 2 meter en 15 cm lang. Net zo lang als Pier was. Het zou me niets verbazen, als Pier en andere bijzonder uit de kluiten gewassen Noordelijke volkshelden deels afstammen van de Vikingen, die in de vroege Middeleeuwen onze kusten hebben belaagd (and sowed their ‘oats’).

 

Related links

Short URL: http://www.mokeham.com/dekrant/?p=20055

Posted by on Nov 1 2014. Filed under Geschiedenis, Taal. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

Leave a Reply